Amerika Birleşik Devletleri sırf birkaç yüzyıllık, yani görece yeni sayılabilecek bir ülke. Bugün bile ülkenin pek çok noktası atıl durumda. Hatta bundan birkaç yüzyıl evvel yani birinci kurulduğu vakitler, üzerinde bizonların ve Amerikan yerlilerinin gezdiği çayırlardan ibaretti. Pekala, ne oldu da bu alanlar, Silikon Vadisi üzere teşebbüs merkezlerine dönüştüler?
Silikon Vadisi tarihini iş insanı Bret Waters’ın Santa Clara Üniversitesi’nde yaptığı bir konuşmadan yola çıkarak, kıssayı tüm ayrıntılarıyla öğreniyoruz. Medeniyete dair üzerinde tek bir çivi bile olmayan toprakların epey kısa müddet içerisinde teknoloji merkezi haline gelmesinin tek bir cevabı var; yeni bir girişimcilik ruhu. Silikon Vadisi tarihi, en azından göründüğü kadarıyla, düzgün bir fikir ve biraz takviye ile nelerin başarılabileceğini gösteriyor.
Her şey bir İspanyol misyoner ile başladı:
18. yüzyılın ikinci yarısında, bugün California olarak bildiğimiz topraklar, uzun çayırlara sahip tarım alanlarıydı. Meksika bölgesi ve Batı Amerika şimdi keşfedilmemiş topraklardı, fakat bu durum uzun sürmedi. Pek çok bakir alanda olduğu üzere buraların keşfedilmesi de bir misyoner tarafından gerçekleştirildi.
Fransisken Tarikatı’ndan İspanyol rahip Peder Junipero Serra, o devir Yeni İspanya olarak isimlendirilen, bugünün Meksika ve Batı Amerika bölgesine belli misyonları yani vazifeleri gerçekleştirmek üzere yola çıkmıştı. Birinci hedef, elbette bölgede bir kilise kurmaktı, lakin çok daha fazlası da planları ortasındaydı.
Misyoner rahipler, gerçekleştirdikleri her bir misyon yani vazife sonrası o misyona kutsal bir erkek sevgilinin ismini verirlerdi. Peder Junipero Serra’nın kurduğu birtakım misyonların isimleri San Diego, San Francisco ve Carmel üzere bugün bile hala ismi birebir kalan alanlardı. Bu alanlar; satıcılar, at tüccarları ve çiftçilerin bulunduğu birinci girişimcilik ve ticaret alanlarıydı.
Altın fışkıran çorak topraklardan koca bir eyalete dönüşen California ve içindeki yeni medeniyet: Santa Clara Vadisi
Yeni bir misyon için de seçilen bölge hoş ve bereketli olduğu için birinci defa bir misyona erkek değil ,bir bayan sevgilinin ismini verilmişti. Santa Clara Vadisi.
İçinde Santa Clara Vadisi’nin de bulunduğu California, ticari ve ekonomik olarak çok gelişince 1847’de Amerika Birleşik Devletleri’ne bağlı bir eyalet halini aldı. Altın bulma umuduyla bu bölgeye binlerce insan akın etti. Tıpkı periyotta bu bölgeye gelen Cizvitler burada Santa Clara College yani üniversite ismini verdikleri birinci yüksek tahsil kurumunu oluşturdular.
Birinci Silikon Vadisi teşebbüsçüsü ve Standford Üniversitesi’nin kuruluşu:
Artık bir Amerika Birleşik Devletleri eyaleti olan California, altın avcılarının yanı sıra pek çok yeni iş fırsatı arayan insanın da ilgisini çekiyordu. Bu insanlardan biri olan Leland Stanford, ülkeyi doğudan batıya demiryolu ile bağlama projesine katılarak yüklü bir servet elde etti.
Servetinin tadını San Francisco’nun berbat havası yüzünde çıkaramayan Stanford ailesi, Santa Clara Vadisi’ne taşındılar ve orada yaklaşık 8 bin dönümlük bir arazi satın aldılar. Fakat burada büyük bir trajedi yaşandı ve 15 yaşındaki tek oğullarını kaybettiler.
Pek çok aileyi yıkacak olan bu durum Stanford ailesine ilham verdi ve gençlere yeni imkanlar sunma niyeti doğurdu. Böylelikle aile, kendilerine ilişkin mülklerinde Stanford Üniversitesi’ni kurarak vadideki üniversite sayısını ikiye çıkardılar.
Birinci güçlü teknoloji adımı ve “elektronik” sözünün kökeni:
19. yüzyılın ihtilal sayılabilecek icadı telgraf artık kâfi gelmemeye başlamıştı. Bu durumun farkında olan Federal Telgraf Şirketi, artık kocaman bir ülke olan ABD dışındaki yerlere de insan sesinin ulaşması için Santa Clara Vadisi, Palo Alto’da bir araştırma tesisi kurdu.
Tesis araştırmacılarından Lee Deforest’in çalışmaları kısa müddette sonuç verdi. İnsan sesini uzak uzaklıklara taşıyan vakum tüplü amplifikatör, birinci sefer 1915 San Francisco Dünya Fuarı’nda tanıtıldı. Kıtalararası görüşme imkanı sunan vakum tüplü amplifikatör ile elektron akışı denetim edildi ve electron-ics yani elektronik olarak anılmaya başladı.
Güzel üniversite, yeterli eğitimci ile HP ve Disney şirketleri ortasındaki bağlantı:
Elektroniğin icadı ile bölgedeki Santa Clara ve Stanford mühendislik okullarında bu alan üzerine özel çalışmalar ve araştırma kursları yürütülmeye başladı. Bu programda bulunan profesörler, öğrencilere sırf elektroniği öğretmiyor birebir vakitte hayat hakkında fikirler de veriyorlardı.
Bu profesörlerden en ünlüsü olan Frederick Terman, öğrencileri akademik mesleğe ya da ülkenin Doğu Yakası’nda bulunan büyük şirketlere yönlendirmiyor; onlara burada kalmalarını, yeni teşebbüslerde bulunmalarını ve vadiyi geliştirmelerini söylüyordu.
Bu ilham ile o devir vadide pek çok öğrenci kaldı ve yeni teşebbüslere imza attı. Bill Hewlett ve Dave Packard, artık bir girişimcilik standardı olan “küçük bir garajda” HP ismini verdikleri şirketi kurdular. Birinci eserleri olan HP200A isimli ses osilatörünün de birinci müşterisi, o periyot başarılı çizgi sinemalar ile ismini duyuran Disney oldu. Bu eser daha sonra pek çok yeni icadın yapılmasının temellerini oluşturdu.
Transistörün icadı ile mertlik bozuldu ve yeni bir periyot başladı:
Hiçbir icat üzere vakum tüplü amplifikatör de olduğu üzere kalmadı ve tıpkı işi daha küçük, daha hafif, daha süratli, daha ucuz bir halde yapan transistöre evrildi. Transistörün mucidi William Shockley, Palo Alto’da geliştirdiği bu icadı sayesinde 1956 yılında Nobel Fizik Ödülü’ne layık görüldü.
William Shockley yeni icadı Shockley Semiconductor’u geliştirmek için bir şirket kurdu, ülke çapında en zeki 8 mühendisi seçip işe aldı. Lakin Shockley berbat bir yöneticiydi. Bu nedenle 8 mühendis şirket kuruluş muahedesi niyetine 1 dolar üzerine imza atarak yeni bir şirket kurdular ve Shockley’in şirketinden ayrıldılar.
Lakin William Shockley bu durumu kabullenmedi ve kelam konusu muahedenin rekabet dışı olduğunu tez etti. California kanunları ise açıktı; rekabetin önüne kimse geçemezdi. Tahminen de Silikon Vadisi’ni bugünkü girişimcilik merkezi haline getiren en kıymetli yasal temellerden biri de eyaletin kanunlarıdır.
Silikon Vadisi ismi nereden geliyor? Cevap: Intel
8 mühendisin Shockley’den ayrılarak kurduğu Fairchild Semiconductor şirketi, daha sonra ayrılarak 50’den fazla şirket oluşmasına neden oldu. Bu şirketlerden biri Gordon Moore ve Robert Noyce’un kurduğu Intel isimli şirkettir.
Intel, bilinen transistörleri mikroskobik boyuta indirerek yarı iletken bir çipin üzerine yerleştirdi. Bu çiplere artık çok daha yüksek yoğunluklu transistörler yerleştirilebiliyor ve küçücük çipler kocaman transistörlerden çok daha verimli çalışabiliyorlardı.
Yapılan çiplerin ana üretim hususu silikondu. Kısa müddette vadideki pek çok şirket bu çiplerden üretmeye başladı. O denli ki; 1971 tarihli Electronics Magazine mecmuası, Santa Clara Vadisi’nin artık bir Silikon Vadisi olduğunu duyurdu ve bu isim günümüze kadar geldi.
İktisat her şeydir: Silikon Vadisi risk sermayesi periyodu başlıyor
Silikon Vadisi’nin teknolojinin olduğu kadar paranın da merkezi olduğundan bahsetmiştik. Bu durumun temelleri ise Fairchild Semiconductor şirketinden ayrılan öteki bir çalışan olan Eugene Kleiner’ın kurduğu Kleiner Perkins isimli risk sermayesi şirketi ile atıldı.
Kleiner Perkins, ABD’nin öteki gelişmiş eyaletleri olan San Francisco ile San Jose’yi birbirine bağlayan, Interstate 280 isimli otoyolun kenarına küçük bir şirket olarak kuruldu. Şirket; Amazon, Google, Skype, Spotify, Snapchat, Electronic Arts üzere 800’den fazla yeni teşebbüserisk sermayesi sağladı. Bugün o kimsenin bilmediği otoyol üzerinde dünyadaki en kıymetli risk sermayesi şirketleri bulunmaktadır.
Âlâ eğitim ve düzgün iktisadın sonucu olarak Apple doğuyor:
Stanford Üniversitesi’ndeki profesörlerinden aldığı ilham ile HP şirketini kuran Bill Hewlett’i bir gün genç bir lise öğrencisi aradı. Yaptığı frekans sayacı için ondan yedek kesim istedi. Hewlett, Steve Jobs isimli bu genci çok sevdi ve ona hem istediği yedek modülleri verdi hem de HP şirketinin montaj sınırında bir iş verdi.
Steve Jobs, Bill Hewlett’in ona sunduğu bu imkanlardan aldığı ilham ile birkaç yıl sonra birinci eserlerini piyasa çıkardı. Apple isimli şirket birinci eserlerini piyasaya sunmasından 4 yıl sonra halka arz edildi, tüm çalışanları bir anda milyoner oldular.
Palo Alto Araştırma Merkezini ziyaret eden Steve Jobs, burada gördüklerinden aldığı ilham ile 1984’de birinci Macintosh’u piyasaya sundu. Birinci ferdî bilgisayar olan Macintosh sonrası Silikon Vadisi, ferdî bilgisayar üreten şirketlerle dolmaya başladı. Apple bugün dünyanın en kıymetli şirketi pozisyonunda.
İnternet icat oluyor ve mertlik tekrar bozuluyor
Soğuk Savaş sırasında ABD telefon sistemini güçlendirmek maksadıyla kurulan Arpanet, “inter-net protocol” olarak isimlendirilmiş ve günümüz internet sisteminin birinci adımı olarak kabul edilmiştir. Bu sistem, bilgisayarların ağlar üzerinden bağlantı kurmasını sağlıyordu.
Bir mühlet sadece metin tabanlı olarak çalışan internet sistemi, İsviçre CERN’deki bir bilim beşerinin internet sistemine tıklanarak açılan bir grafik eklemesi ile “world wide web” yani “www” halini almıştır. Artık dünya çapında ağ devri başlamıştır.
İnternet sisteminin bildiğimiz hale gelmesi ise Silicon Graphics şirketinin kurucusu olan Stanford Üniversitesi profesörü Jim Clark’ın “www” sistemini görüntülemek için bir tarayıcı geliştiren Marc Andreessen isimli genci duyması ile başladı. İnternet tarayıcılarını satmak için Netscape isimli bir şirket kurmaya ikna edilen Clark, şirketi 1995 yılında halka arz ettiği vakit 3 milyar dolarlık bir piyasa pahası ile karşılaştı 🙂
Stanford Üniversitesi’ndeki iki yüksek lisans öğrencisi olan Larry ve Sergey, üniversite ağındaki evraklara kolay ulaşabilmek için “google.stanford.edu” adresli arama sistemini geliştirdiler. Kısa müddette tanınan olan sistem, Google isimli bir şirkete dönüştü:
Bir güvenlik yazılım üreticisi olarak başlayan PayPal’ın Elon Musk ve Peter Thiel , bir elektronik ödeme sistemi geliştirdikten iki yıl sonra şirketi 1,5 milyar dolara sattılar. Birebir kurucular daha sonra YouTube, Yelp, Yammer, Facebook, LinkedIn, SpaceX, Tesla üzere şirketlerin kurucuları fon sağlayıcıları oldular:
PayPal, Google ve birinci ismiyle The Facebook (Evet, Facebook) şirketlerinin birinci ofisleri 165 University Ave caddesi üzerinde neredeyse yan yanaydı:
Bugün her biri milyarca dolar kıymetinde olan şirketleri kuran genç teşebbüsçüler bugüne gelmelerini; profesörlerinden ve hayran oldukları şahıslardan aldıkları ilhama, parlak fikirleri söndürmeyen kanunlara ve risk sermayedarlarına borçlular.
Silikon Vadisi’nden çıkan daha saymakla bitiremeyeceğimiz Microsoft, AMD, Nvidia üzere pek çok teknoloji devi var. Eğitim, iktisat ve toplumsal takviye kültürünün oturduğu Silikon Vadisi, artık yalnızca ABD’nin California isimli eyaletindeki bir bölgenin ismi değil. Silikon Vadisi artık cebimizde, konutumuzda, hayatımızın her köşesinde.